تبلیغات
وبلاگ تخصصی زمین شناسی - استروماتولیت ( Stromatolite )

طراحی سایت

قالب وبلاگ

طراحی سایت


وبلاگ تخصصی زمین شناسی
دانستن کافی نیست،باید به دانسته ی خود عمل کنید.
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 5 بهمن 1390 توسط سپهوند پور

استروماتولیت ها صخره ها و یا سنگ هایی كربناتی هستند كه طی سال ها فرآیند بیولوژیكی به وجود آمده اند.

به طور دقیق تر اصطلاح استروماتولیت به ساختمان‌های رسوبی- حیاتی اطلاق می‌گردد كه شامل توالی لایه‌های نازك و تیره و روشن  به تعداد زیاد است و سازه هایی به صورت رشد پیوسته در آب های کم عمق ایجاد کرده اند. این لایه ها با اتصال دانه های رسوبی و سیمان شدگی توسط بایو فیلم ها از میکروارگانیسم ها و به خصوص از تجمع جلبك های سیانو باكتری تشكیل می شوند و ناحیه وسیعی را به صورت پوشش جلبكی می پوشانند  (که معمولاً به عنوان جلبک سبز آبی شناخته شده است). لایه ها اغلب آهكی هستند ولی ممكن است در اثر جانشینی بطور محلی سیلیسی یا تبدیل به كانی دیگر می‌گردند.

از نظر لغوی استروماتولیت از كلمه استروماتوس یونانی به معنی فرش و پوشش گرفته شده است، چون خصوصاً این جلبك‌ها در پركامبرین پسین پوشش‌های وسیعی را در حوضه‌های رسوبی تشكیل می‌داده‌اند. به طور جزئی تر واژه ی استروماتولیت بر گرفته از كلمه ی یونانی استروما به معنی پوسته، بستر یا چینه و لیتوس به معنی صخره یا سنگ می باشد كه در گذشته به آن لامینه های جلبكی گفته می شد.

استروماتولیت ها به صورت ورقه ورقه و گاهی نیز به صورت کروی و توده ای دیده می شوند.

نخستین نشانه های زیستی بر روی كره زمین میكروب ها و باكتری ها بوده اند كه منشا پیدایش استروماتولیت ها  به واسطه های گوناگونی این نوع باكتری ها و یا میكروب ها بوده است. امروزه تعداد کمی از استروماتولیت های میکروبی فسیل شده وجود دارند.

محققان توانسته اند با تجزیه این سنگ های كربنی به وجود هزاران میكروب پی ببرند كه قدیمی ترین نوع این میكروب ها به چهار میلیارد سال پیش بر می گردد.

 استراماتولیت ها به طور گسترده در نمونه های  فسیلی از پرکامبرین وجود دارند ، اما امروز بسیار نادرند. پیدا کردن راه هایی مطمئن برای تمایز بین ترکیب بیولوژیک و یا غیر بیولوژیک استراماتولیت ها همواره پژوهشی مهم در زمین شناسی بوده است.

جلبك‌های آبی در پركامبرین رسوبی (اینفرا كامبرین ) گسترش وسیعی داشته ودر اغلب رخساره‌های این زمان استروماتولیت‌ها مشاهده می‌شوند. این جلبك‌ها در سه میلیارد و دویست میلیون سال پیش در اتمسفر بدون اكسیژن آزاد كه نخستین محیط زیستی غیر هوازی بود، ظهور نموده‌اند.

استروماتولیت‌های پركامبرین مخصوصاً آنهائی كه از نظر مورفولوژی مانند ستون‌های بزرگ (به طول چند متر تا چند ده متر) به‌صورت مستقیم و منفرد و گاهی به حالت دو شاخه‌ای وجود دارند ساختمان‌های بایوهرم و یا بایوستروم را ایجاد نموده‌اند.

استرماتولیت‏های حاصل از سیانوفیتا نیز از شاخص‏های مهم در اکولوژی دیرین‏شناسی می‏باشند. گیاهخواران کوچک آبزی با تغذیه از این گروه مانع گسترش استروماتولیت‏ها می‏شوند. لذا با بررسی تنوع گونه‏ای و فراوانی استروماتولیت‏ها می‏توان میزان فراوانی و تنوع جانوران گیاهخوار در اکوسیستم‏های آبی گذشته زمین را تخمین زد.


استروماتولیت ها از نظر مورفولوژی انواع مختلفی دارند؛ انواع مخروطی که شامل طبقه مانند، منشعب و گنبدی است و انواع ستونی. همچنین به شکل های  مسطح، موج دار، ، نیز وجود دارند که در ادامه به دقت اشکال آن را مورد بررسی قرار می دهیم. با افزایش انرژی محیط استروماتولیت ها از شکل لایه ای به شکل ستونی تبدیل می گردند.

استروماتولیت ها با لامیناسیون ضعیف و بافت توده ای را ترومبولیت می نامند كه در نواحی بین جذر و مدی زیست می كنند. استروماتولیت های مسطح یكی از شواهد رخساره های بالای جذر و مدی هستند. كمبود استروماتولیت های گنبدی و ستونی در فانزوزوئیك خصوصاً در رخساره های كم عمق دریایی نرمال، به فعالیت های گریزینگ موجودات به ویژه شكم پایان نسبت داده می شود.

رخساره های میكروبی شامل اشکال متنوعی از استروماتولیتها و ترومبولیتها می باشند که معمولاً پس از هر انقراض بزرگ زیستی تحت تاثیر شرایط جدید پالئواکولوژیکی در اوائل دوره بازگشت حیات و فقدان جانوران دریائی به ویژه نرمتنان به حداكثر گسترش می رسند. انقراض جهانی اواخر دوره پرمین نیز چنین شرایطی را در نواحی مختلف دنیا ایجاد کرده بود، به طوریکه شواهد این رویداد در حوضه رسوبی زاگرس قابل مشاهده است. در قاعده سازند کنگان با سن تریاس زیرین اشكال متنوعی از رخساره های میكروبی دیده می شوند كه در این بین می توان به توده های بزرگ ترومبولیتی و استروماتولیتی اشاره کرد. در این راستا به منظور شناسائی هر چه بهتر چگونگی گسترش رخساره های میکروبی در مرز پرمو تریاس دو رخنمون از سازندهای دالان و كنگان در نواحی دنا و سورمه مورد مطالعه قرار گرفت. دراین بین رخساره های میکروبی قاعده سازند کنگان به ویژه توده های ترومبولیتی به عنوان یک افق شاخص چینه شناسی و پالئواکولوژیکی مورد بررسی دقیق قرار گرفتند. این توده های درجا زای میکروبی از همزیستی فیلامنتهای جلبك سبز- آبی و برخی از موجودات عالی دریائی از قبیل استراکود ها و گاستروپود ها تشكیل شده اند. از ویژگی اصلی ترومبولیت های سازند کنگان وجود فابریک لخته ای در آنها است که بواسطه ایجاد ظاهر لخته ای شناسائی می شوند گسترش رخساره های میکروبی در بخش های مختلف حوضه زاگرس بیانگر شدت تاثیر انقراض جهانی در گذر پرمین به تریاس این ناحیه بوده است. اگر چه اثر فرایند انقراض جهانی پرمو-تریاس در حوضه زاگرس به خوبی مشهود است، اما شدت این انقراض در نواحی مختلف حوضه فوق متفاوت بنظر می رسد. بر مبنای مطالعات فوق تاثیر این انقراض در نواحی شمالی تر (رخنمون كوه دنا) چشمگیرتر از نواحی جنوبی آن (رخنمون کوه سورمه) به نظر می رسد. از طرفی دیگر گسترش رخساره های میکروبی قاعده سازند کنگان علاوه بر تا ثیرات پالئواکولوژیکی حاکم بر حوضه تحت تاثیر نوسانات سطح جهانی آب دریا در اوائل تریاس نیز بوده است به طوریکه تغییرات محیطی و اقلیمی در گسترش آنها نقش فراوانی داشته اند. رخساره های میکروبی مرز پرموتریاس تنها در حوضه زاگرس دیده نشده است، بلکه مشابه این رخساره در نواحی دیگر ایران (حوضه رسوبی البرز) و سایر نواحی دنیا نیز گزارش شده که بیانگر شرایط پالئواکولوژیکی و اقلیمی یکسان در حوضه های فوق می باشد.

یکی از جنس  بسیار معمول در ثبت گذشته زمین شناسی Collenia است.

استروماتولیت ها بروی كره ی زمین در دوره ی پركامبرین فراوان بوده و بهترین ارگانیسم سازنده ی این دوران می باشند. چنانچه به طور كلی پالئوزوئیك زیرین را دوره ی گسترش تریلوبیت ها بدانیم باید پروتروزوئیك را دوره ی مربوط به استروماتولیت ها در نظر گرفت .  

در مورداستروماتولیت های پركامبرین  باید این نكته را گفت كه سازندهایی كه حاوی این ساختارها(استروماتولیت ها) هستند اکثراً دارای سن پر كامبرین بالایی تا كامبرین آغازی بوده كه از آن جمله می توان به استروماتولیت های سازند بایندور (پركامبرین پایانی) و سازند سلطانیه (پركامبرین پایانی تا كامبرین آغازی) بویژه عضو دولومیت با لایی اشاره كرد. حداكثرتكامل استروماتولیت ها در پروتروزوئیك می باشد و در اواخر پركامبرین این تكامل نقصان می پذیرد . یكی از نظراتی كه در مورد رشد وتكامل استرومانولیتها در پروتروزوئیك وارد است ، نبود جانوران حفارو زیر زمینی و بویژه علفخوران (شكمپایان) برای ناپدید كردن رسوبات می باشد . چون این جانوران با بهم زدن رسوبات ، از رشد كف پوشها در نتیجه از رشد استروماتولیت ها جلوگیری می كنند. این ساختار ها(استروماتولیت ها)،تنوع و تعدادشان در طول پالئوزوئیك كاهش یافته ودر دریای پیشرفته ی امروز كمیاب می شوند. 

با توجه به نكاتی كه در بالا بیان شد می توان به این نتیجه رسید كه بهترین مكان ها برای تشكیل استرو ماتولیت ها محیط هایی می باشند كه موجودات پر سلولی همچون ماهیها و شكمپایان نتوانند پوششهای جلبكی را بخورند و آنها را از بین ببرند در نتیجه محیط باید: الف) به شدت شور باشد ب) بیشترین نور خورشید را دریافت كندج)دارای بیشترین رطوبت باشد د) و دارای انرژی زیادی باشد. به همین دلیل هست كه استرو ماتولیتهای عهد حاضر را در مناطق گرم ،مرطوب و آبهای شور محیط هایی چون  سواحل جنوبی خلیج فارس ، باهاماس و شارك بی ملاحظه می كنیم.. 

مكانیسم تشكیل استرو ماتولیت ها بدین صورت می باشد كه سیانو باكتری ها از آب، دی اكسید كربن و نور خورشید جهت تهیه غذا استفاده می كنند كه محصول دو گانه این جریان اكسیژن و كربنات كلسیم (آهک) بوده كه به صورت لایه ای از لعاب اغلب بالای كف پوشها تشكیل میدهند كه دارای حالت چسبندگی می باشد. این مسئله همراه با حالت رشته ای این جلبكها باعث به تله افتادن و محصور شدن ذرات رسوبی شده و تكرار این عمل باعث ایجاد استرو ماتولیت می شود . در نتیجه این ساختارها، از زوج هایی از لایه های تیره غنی از مواد آلی كه به طور متناوب با لایه های روشن غنی از رسوب قرار دارند تشكیل می شوند.

طبقه بندی استروماتولیتها اغلب بر اساس شكل و مورفولوژی آنها صورت می گیرد كه این تغییر در مور فولوژی خود وابسطه به انرژی محیط است به طوری كه اگر انرژی محیط كم باشد لامینه ها به صورت موازی و اگر انرژی زیاد باشد این اشكال به صورت گنبدی واگر انرژی خیلی زیاد باشد به صورت گنبد های جدا از هم و ستونی دیده می شوند . مورفولوژی گنبدی از استراتوماتولیت ها بیولوژیکی ناشی از رشد عمودی لازم را برای ادامه نفوذ از نور مستقیم آفتاب به موجودات زنده برای فتوسنتز است. 

بدین ترتیب انواع استروماتولیت ها از نگاه مورفولوژی به 5 دسته تقسیم می شوند :

1) استروماتولیت های مسطح ( Planar Stromatolites ) :

ساده ترین نوع استروماتولیت ها می باشند كه به طور تیپیك در پهنه های جذر مدی بسته تشكیل می شوند بنابر این ممكن است چند ضلعی های حاصل از خشك شدگی را نشان دهند و حاوی روزنه های لامینه ای ( Laminoid Fenestrate )  یا حفرات كشیده  بوده كه توسط كانی های تبخیری پر شده اند .

2) استرو ماتولیت های گنبدی ( Domal Stromatolites ) :

در این نوع استرو ماتولیت ها لامینه ها از یك گنبد تا گنبد بعدی ادامه می یابد . این نوع استرو ماتولیت ها در یك طبقه بندی كه توسط آقای لوگان و همكاران در سال 1964 ارائه شده تحت عنوان نیمكره های به طور جانبی متصل به هم( كاسه های كنار هم چیده شده ) ( Hemispheroides ( Laterally Linked  یا به طور مخفف ( llh ) معرفی شده اند .

3) استرو ماتولیت های ستونی ( Columnar Stromatolites ) :

ساختمان های منفردی می باشند كه ممكن است چندین متر ارتفاع داشته باشند كه نتیجه اجبار رشد عمودی برای نفوذ نور خورشید به ارگانیسمها ی فتوسنتز كننده به وجود آیند این نوع استرو ماتولیت ها در تقسیم بندی آقای لوگان تحت عنوان نیمكره های به طور عمودی انباشته(كاسه های روی هم قرار گرفته شده( Vertically Staked Hemipheroids ) یا به طور مخفف ( sh ) معرفی شده اند .

4) استرو ماتولیت های پیچیده ( Complex  Stromatolites ) :

بعضی از استرو ماتولیت ها ممكن است تر كیبی از گنبد ها و ستون ها باشند . بدین حالت استرو ماتولیت های پیچیده  گفته می شود در تقسیم بندی لوگان از آن به عنوان ( llh-sh ) نام می برد .

5) استرو ماتولیت های كروی( انكوئید ها) ( oncoids ) :

        نوعی ساختمان رسوبی رسوبی می باشند كه دارای لا میناسیون داخلی متحد المركز بوده و ممكن است نا متقارن باشد لو گان از آن تحت عنوان ساختمان های كُروی ( ss ) نام می برد.

       استرو ماتولیت ها  فسیل نیستند و به  ما سن معینی را نمی دهند ولی برای تفسیر محیط رسوبی كمك شایانی را می كنند. این ساختها معمولاً در محیطهای ساحلی و نزدیك ساحل ایجاد می شوند

        همچنین در چند سال اخیر استفاده های اقتصادی نیز از این ساخت ها شده به طوری كه بعد از برش و صیقل دادن این اشکال آنها را به قیمتهای بعضاً گزاف در بازار های بین المللی به فروش می رسانند.

* استروماتولیتها خود نوعی از ریف ها به حساب می آیند در نتیجه به این ساختارها ریفهای استروماتولیتی نیز می گویند.

* در حال حاضر استرو ماتولیت ها درمنتقه اینترتایدال بالایی سواحل جنوبی خلیج فارس (در اینترتایدال پایینی بدلیل وجود موجودات حفار ودر سوپرتایدال بدلیل خشكی زیاد این ساختار ها باقی نمی مانند ) ودر سواحل گرم ومرطوب باهاماس در منطقه اینترتایدال و سوپر تایدال تشكیل می شوند كه در اینترتایدال به دلیل وجود موجودات چرنده باقی نمی ماند  و فقط در سوپر تایدال این منطقه دیده می شوند. همچنین حالات ستونی این اشكال در ساب تایدال خلیج كوسه ( Shark Bay ) غرب استرالیا نیزدیده می شود.





.: Weblog Themes By Pichak :.


تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک